Mickiewicz, Sienkiewicz, Wiśniewski

Anna Żebrowska, Moskwa

2010-01-26, ostatnia aktualizacja 2010-01-25 18:05

Źródło: Gazeta Wyborcza

Każde rosyjskie spotkanie autorskie Janusza L. Wiśniewskiego przypomina pogrzeb Stalina

Dom Książki na Nowym Arbacie, Biblioglobus na Łubiance, Moskwa przy ulicy Twerskiej. Największe stołeczne księgarnie jakby się umówiły, eksponują na wystawach: a) zieloną okładkę "Laury" Nabokova, b) dzieła Janusza Leona Wiśniewskiego. W reklamie płynącej z głośników ("uratowana przed spaleniem ostatnia powieść wielkiego Nabokova" i "nowy bestseller autora "Samotności w sieci") traktowane są jak wydarzenia tego samego kalibru.

W ogromnej księgarni Moskwa rzucam nazwisko "Wiszniewskij" i ekspedientka bez wahania wskazuje właściwy stelaż. Czuję się zawiedziona, książki kolegi Nabokova po piórze ustawiono wbrew zasadom marketingu - w kącie i na najniższej półce.

Za to jest się po co schylać! Trzy wydania "Samotności w sieci" (miękka okładka - równowartość ok.10 zł, twarda - 27 zł), "Intymna teoria względności", "Los powtórzony", "Kochanka" w miękkiej okładce i "Kochanka" w okładce luksusowej, "188 dni i nocy", "Molekuły emocji", "Czy mężczyźni są światu potrzebni", "Martina", "Sceny z życia za ścianą", "Bikini"

Marianna Awłasienko, szefowa działu reklamy wydawnictwa Azbooka, które lansuje Wiśniewskiego w Rosji, nie ukrywa, że sukces pisarza był dla nich niespodzianką. Parę lat temu Azbooka wstawiła do księgarń jednocześnie trzy tytuły różnych autorów, w tym "Samotność w sieci". W dniu premiery sprzedano jeden-dwa egzemplarze każdej pozycji. Na drugi dzień dwa tytuły kupiły trzy osoby, zaś "Samotność w sieci" - kilkanaście. Po dwóch tygodniach księgarnia umieściła na książce Wiśniewskiego tabliczkę "Hit miesiąca", a wydawnictwo zamówiło dodruk nakładu.

- Nie wydaliśmy grosza na reklamę, zadziałała poczta pantoflowa, posypały się rekomendacje czytelników w internecie. Gdziekolwiek więc postawić książki Wiśniewskiego i tak się świetnie sprzedają. Wkrótce będą też dostępne w stoiskach z telefonami komórkowymi Jevrosieti.

Marianna wręcza mi na pamiątkę swój ulubiony zbiór opowiadań pt. "Kochanka".

- Kiedy to czytam, wydaje mi się, że niektóre fragmenty pisane były o mnie i dla mnie - wyjaśnia. - To zdumiewające, żeby mężczyzna tak doskonale poznał duszę kobiety!

Houellebecq też będzie miał Afrodytę

Na okładce "Kochanki" (polski tytuł - "Zespoły napięć") obnażona ślicznotka z nieskazitelnym makijażem patrzy w oczy potencjalnego nabywcy. Z pozostałych książek Wiśniewskiego również wabią komputerowo upiększone Afrodyty. Widać narratorzy powieści spotykają na swej drodze życia tylko skończone piękności. Szczęściarze.

- To projekty kilku grafików, ale według tego samego wzoru. Pomysł okazał się tak dobry, że powieści Michela Houellebecqa wyjdą w Azbooce z podobnymi okładkami - zdradza Marianna Awłasienko.

Współtłumacz "Kochanki" Jurij Czajnikow (zasłynął przekładami Gombrowicza i Różewicza) towarzyszy Januszowi L. Wiśniewskiemu na spotkaniach autorskich i uważa, że fenomenem popularności tego pisarza powinni się zająć socjolodzy kultury. - Każde spotkanie Wiśniewskiego przypomina pogrzeb Stalina. Przychodzi taki tłum, że organizatorzy są w strachu, czy ludzie nie stratują się na śmierć. Pada dużo pytań, głównie o to, jak być szczęśliwym. Mnie to aż śmieszy, że ludzie o kulturalnych, inteligentnych twarzach chcą od Janusza L. Wiśniewskiego otrzymać instrukcje, jak mają żyć. Odpowiedzi są z reguły wymijające, ogólnikowe, bo autor nie jest człowiekiem wylewnym.

Podczas grudniowych 11. Targów Książki Non/Fiction w Moskwie przekłady Wiśniewskiego prezentowały wydawnictwa Azbooka i AST. Na polskim stoisku ton nadawały nazwiska: Giedroyc, Edelman, Poprzęcka, Gombrowicz, Lem... Z nowinek był "Rewers" Andrzeja Barta i śmietanka polskiej szkoły reportażu: Szejnert, Krall, Jagielski, Hugo-Bader, Włodzimierz Nowak (na razie wszystkie tylko po polsku). Chwalono się za to serią literatury współczesnej, która od kilku lat wychodzi po rosyjsku w wydawnictwie NLO we współpracy z polskim Instytutem Książki: Kapuściński, Głowacki, Pilch, Stasiuk, Witkowski, Huelle, Chwin, "Gottland" Mariusza Szczygła.

- Wiśniewskiego też przekładamy na zamówienie wydawnictwa AST - mówi wybitna tłumaczka Ksienia Starosielska, która sprawuje pieczę nad seminarium młodych translatorów, którzy przygotowują przekłady dla NLO. - Moje dziewczyny trochę się krzywiły, jednak tłumacz musi tłumaczyć nie tylko to, co sam chce, ale również to, na co jest popyt. Poza wszystkim na Wiśniewskim tłumacze lepiej zarabiają. Polska seria wychodzi w nakładach po 1,5-3 tys. egzemplarzy, a Wiśniewski może mieć pierwszy nakład w wysokości 50-90 tys. i zaraz potem dodruki. Wydają mu w Rosji wszystko, cokolwiek napisze, nawet jakieś gazetowe felietony.

Pancerni i seks

Za czasów PRL najpopularniejszym i najczęściej drukowanym polskim autorem w ZSRR był... Janusz Przymanowski, autor patriotyczno-dydaktycznych opowiadań oraz nieśmiertelnego dzieła "Czterej pancerni i pies". Nawet szefa ZLP Jarosława Iwaszkiewicza tłumaczono rzadziej i wybiórczo. Sławomira Mrożka do roku 1990 nie wydano ani razu.

Kiedy przewrócił się ustrój i nastały stosunki rynkowe, palmę pierwszeństwa przejęli seksuolodzy znad Wisły. W państwie, gdzie oficjalnie nie istniało pojęcie seksu, "Sztukę kochania" Michaliny Wisłockiej i poradniki Lwa Starowicza sprzedawano w księgarniach oraz na bazarach obok pietruszki i ogórków kiszonych.

Równocześnie rosyjskim rynkiem zawładnęły humorystyczne kryminały Joanny Chmielewskiej. Oprócz sławy i ogromnych nakładów Chmielewska doczekała się w Rosji licznych naśladowczyń na czele z Darią Doncową i Poliną Daszkową.

A teraz nastał czas Janusza L. Wiśniewskiego.

Biustonosz raz, a dobrze

Ksienię Starosielską zaproszono niedawno do radia, żeby opowiedziała o arcydziełach polskiej literatury. Spytała, jaki okres literacki ma uwzględnić, na co młoda redaktorka poradziła: "Niech pani zacznie od Mickiewicza i Sienkiewicza, a potem skupi się na Januszu Leonie Wiśniewskim".

Tłumacz Jurij Czajnikow twierdzi, że w wydaniach rosyjskich Wiśniewski wypada lepiej niż po polsku. - Jak się zorientowałem, że w tym samym akapicie dziewczyna zdejmuje biustonosz w drugim zdaniu, a potem to samo robi w dziewiątym, zadzwoniłem do autora i uzgodniłem, że zdejmiemy ten biustonosz raz a dobrze.

Janusz L. Wiśniewski nie przybył do Moskwy na targi Non/Fiction. Spodziewano się go w Petersburgu, gdzie "Samotność w sieci" od kilku lat idzie na scenie teatralnej (reżyserował Henryk Baranowski), i na Syberii - wydawnictwo Azbooka zorganizowało mu turę spotkań autorskich.

"Jutro w Nowosybirskim Domu Książki odbędzie się sesja autografów Janusza Leona Wiśniewskiego. To mój ukochany autor! Jeśli lubicie książki, przy których chce się płakać, zachwycać się ludźmi i ŻYĆ - przyjdźcie o godz. 16 do NDK!" - informowała w swoim blogu varfolomea.livejournal.com.

W rosyjskim blogowisku Livejournal ponad pięćdziesiąt młodych kobiet przedstawia się jako wielbicielki prozy Wiśniewskiego i z upodobaniem wstawia do swych zapisków jego złote myśli: "Ze wszystkich rzeczy wiecznych miłość trwa najkrócej". "Żeby przeżywać życie, trzeba widzieć w nim sens. Żeby chcieć rano wstać z łóżka, trzeba widzieć w tym jakiś cel". "Nawet tęsknota może być nieodwzajemniona".

Jednak są też czarne owce, które nie doceniają głębi tych filozoficznych sentencji i podważają mistrzostwo warsztatu pisarza. Pingvin_fly: „ »Samotność w sieci « to stracony wieczór”. Wtóruje jej irusenciya: „Jedna z najnudniejszych książek świata. Wiśniewski jako pierwszy napisał o internetowej miłości, ale ckliwie i banalnie”.

Szukając puenty, zajrzałam do Wikipedii i znalazłam kolejną maksymę J. L. Wiśniewskiego: "Słowa są największym oszustwem, na jakie faceci nas nabierają". Mam tylko wątpliwości, czy "nabrać na oszustwo" to aby poprawna polszczyzna?